Część wad jednak powstaje w wyniku osłabienia więzadeł stopy. Dzieje się tak z powodu zbyt dużego przeciążenia, np. spowodowanego otyłością lub nieodpowiednią aktywnością fizyczną czy typem wykonywanej pracy. Ryzyko płaskostopia zwiększają także liczne urazy w obrębie kończyn, m.in. urazy więzadeł, przez co kości w stopie układają się nieprawidłowo. Nieprawidłowo dobrane obuwie, w tym często noszone przez kobiety buty na obcasie, może przyczyniać się do powstawania płaskostopia poprzecznego oraz halluksów, gdyż stopa jest dużo mocniej obciążona niż w obuwiu płaskim. Negatywnie na prawidłowy rozwój stóp wpływa także chodzenie w butach, które są zbyt małe lub zbyt wąskie, nawet jeśli nie mają obcasów. Poruszanie się wyłącznie po twardym podłożu, np. chodnikach lub betonie sprawia, że stopa ma ograniczoną możliwość pracy, co także sprzyja płaskostopiu. Jedną z przyczyn płaskostopia w każdym wieku, może być także jednostronne porażenie, które sprawia, że jednak ze stóp, w wyniku niedowładu, przestaje działać prawidłowo.
Płaskostopie - przyczyny, rodzaje i sposoby leczenia
Wydawać by się mogło, że zmorą dzisiejszych czasów jest siedzący tryb życia. Spędzając długie godziny przy komputerze w trakcie pracy i kolejne godziny na kanapie po powrocie do domu, ludzie nie zapewniają sobie odpowiedniej dawki ruchu. Stopy są im potrzebne jedynie w celu dojścia do samochodu i poruszania się po domu. Dobrze też, żeby dobrze wyglądały w sandałach, gdy przyjdzie sezon letni. Co jednak, gdy zaczynają szwankować? Gdy pojawia się ból, a stopa wygląda jakoś inaczej niż zwykle?
Płaskostopie co to jest?
Płaskostopie to deformacja stopy. W przypadku zdrowej stopy, jej fizjologiczne wysklepienie sprawia, że nie dotyka ona całą powierzchnią do podłoża. Prawidłowy układ stopy to taki, w którym pięta, głowa pierwszej kości śródstopia oraz głowa piątej kości śródstopia stanowią trzy punkty podparcia. Prawidłowo ukształtowana stopa daje całemu ciału stabilny fundament: pozwala stać, zachowywać prawidłową postawę ciała i wykonywać prawidłowo wszystkie czynności dnia codziennego. Zdrowe stopy pozwalają na poruszanie się bez bólu i bezpieczny udział w różnych aktywnościach fizycznych.
Objawy płaskostopia
Przy płaskostopiu, łuk poprzeczny oraz łuk podłużny przyśrodkowy ulegają obniżeniu, w wyniku czego stopa w znacznej części lub niemal całkowicie styka się z podłożem. Większość osób dorosłych, które dotyka problem płaskostopia, nie narzeka na żadne związane z tym dolegliwości lub nie łączy ich ze stanem swoich stóp. Często bowiem nieprawidłowe ukształtowanie stóp objawia się, poza bólem w ich obrębie, także zapaleniami torebek stawowych czy więzadeł, obrzękiem czy wykształceniem palucha koślawego. Może także objawiać się bólami w obrębie innych struktur, m.in. bioder, kolan, pleców, a nawet barków czy głowy.
Płaskostopie u dzieci
Płaskostopie u dzieci jest stanem fizjologicznym. Zwykle zanika ono po 4 roku życia, gdy stopa dziecka ma już odpowiednio wzmocnione mięśnie i inne struktury. Wtedy nabiera ona odpowiedniego, wysklepionego kształtu. Jeśli u dziecka, które ukończyło 5 lat, nie wykształci się łuk sklepieniowy, a stopa nie pracuje prawidłowo, stan ten określa się jako płaskostopie wczesnodziecięce. Jego przyczyną jest osłabienie mięśni i więzadeł stopy.
Płaskostopie u dorosłych
Płaskostopie może dotykać nawet co trzeciej osoby dorosłej. U części z nich, wada ta może być wrodzona, obecna już od wieku dziecięcego. Część wad jednak powstaje w wyniku osłabienia więzadeł stopy. Dzieje się tak z powodu zbyt dużego przeciążenia, np. spowodowanego otyłością lub nieodpowiednią aktywnością fizyczną czy typem wykonywanej pracy. Ryzyko płaskostopia zwiększają także liczne urazy w obrębie kończyn, m.in. urazy więzadeł, przez co kości w stopie układają się nieprawidłowo. Nieprawidłowo dobrane obuwie, w tym często noszone przez kobiety buty na obcasie, może przyczyniać się do powstawania płaskostopia poprzecznego oraz halluksów, gdyż stopa jest dużo mocniej obciążona niż w obuwiu płaskim. Negatywnie na prawidłowy rozwój stóp wpływa także chodzenie w butach, które są zbyt małe lub zbyt wąskie, nawet jeśli nie mają obcasów. Poruszanie się wyłącznie po twardym podłożu, np. chodnikach lub betonie sprawia, że stopa ma ograniczoną możliwość pracy, co także sprzyja płaskostopiu. Jedną z przyczyn płaskostopia w każdym wieku, może być także jednostronne porażenie, które sprawia, że jednak ze stóp, w wyniku niedowładu, przestaje działać prawidłowo.
Rodzaje płaskostopia
Płaskostopie poprzeczne
Płaskostopie poprzeczne - gdy stopa traci elastyczność, ulega poszerzeniu, a sklepienie poprzeczne stopy obniża się. Głowy kości śródstopia ulegają obniżeniu w stosunku do ich prawidłowego położenia. Rozluźnione struktury więzadeł prowadzą do tego, że obniża się druga oraz trzecia głowa kości śródstopia. Ryzyko płaskostopia poprzecznego zwiększa nadwaga oraz buty z nieelastyczną podeszwą.
Płaskostopie podłużne
Płaskostopie podłużne - ten rodzaj płaskostopia powstaje, gdy łuk przyśrodkowy stopy obniża się. W wyniku tego, cała stopa styka się z podłożem. Dodatkowym schorzeniem jest tutaj koślawość pięt, którą zaobserwować można patrząc na podeszwy butów. W przypadku koślawych pięt i płaskostopia podłużnego, wyraźnie starte są wewnętrzne części obcasów.
Jak leczyć płaskostopie?
Osoba, która zaobserwowała u siebie płaskostopie lub je podejrzewa, ale nie ma związanych z nim dolegliwości bólowych, nie musi udawać się do lekarza, jednak powinna wdrożyć działania, by poprawić stan stóp. Ważne są codzienne ćwiczenia, a także obserwowanie, czy wada nie ulega pogłębieniu.
Jeżeli występuje ból spowodowany płaskostopiem, należy udać się do poradni ortopedycznej, gdzie zostaną przeprowadzone odpowiednie badania. W celu przeanalizowania sytuacji, wykonuje się badania RTG w obciążeniu oraz badania podoskopem. Badaniem komputerowym, które mierzy rozkład nacisku stopy na podłoże oraz jego siłę jest pedobarografia. Jeśli konieczne jest znalezienie przyczyny płaskostopia, zlecone mogą zostać również takie badania, jak tomografia, rezonans magnetyczny czy USG.
Wkładki ortopedyczne
Wkładki ortopedyczne są zalecane przez lekarzy na początkowych etapach płaskostopia. Poprawiają one komfort chodzenia, pozwalają na prawidłowe ustawienie stóp, a tym samym poprawiają całą postawę ciała i pozwalają się pozbyć wielu dolegliwości.
W przypadku płaskostopia podłużnego, zastosowanie wkładek pozwala amortyzować uderzenia podczas stawiania kroków. Wkładki te wskazane są szczególnie dla osób, które dużo czasu spędzają w pozycji stojącej lub chodząc.
Wkładki dla osób o płaskostopiu poprzecznym są wyposażone w peloty, czyli wzniesienia w okolicy śródstopia. Pozwalają one podnieść łuk poprzeczny, dzięki czemu odciążone zostają głowy kości śródstopia. Poprawia się także znacząco komfort chodzenia, gdyż zmniejszony zostaje nacisk na tkanki miękkie w stopie.
Ćwiczenia na płaskostopie
Warto jednak pamiętać, że same wkładki nie są w stanie usunąć płaskostopie, dopiero odpowiednio dobrane ćwiczenia pozwalają wzmocnić struktury w stopach i podnieść łuki. Dla zdrowia stóp wskazane jest chodzenie boso po niejednolitym podłożu. Dużą popularność zyskują maty/ścieżki sensoryczne, które pozwalają stopom doświadczać różnych bodźców i pracować intensywnie, poruszając się np. po szyszkach, kamieniach czy ziarenkach fasoli.
Bardzo dobrze na funkcjonowanie stóp działają ćwiczenia, podczas których roluje się palcami ściereczkę lub podnosi nimi woreczek albo inne drobne elementy. Prawdziwym wyzwaniem może się okazać trzymanie palcami u stóp długopisu wraz z próbą rysowania stopą kółek w powietrzu. Mięśni stóp wzmacnia także naprzemienne chodzenie na palcach, piętach i zewnętrznych krawędziach stóp. Do codziennych ćwiczeń warto włączyć także rolowanie stóp przy użyciu twardej piłeczki lub wałka (w tym celu sprawdzi się nawet wałek do ciasta czy szklana butelka). Zalecane ćwiczenia należy wykonywać codziennie przez około 20 minut. Dopiero wtedy można zauważyć i poczuć różnicę.
Ćwiczenia na płaskostopie efekty zwykle widoczne są po około 6 miesiącach systematycznej pracy. W przypadku, jeśli nie widać poprawy lub wada nie jest możliwa do skorygowania za pomocą ćwiczeń i wkładek, może zostać zastosowane leczenie operacyjne. Jednym ze sposobów jest wprowadzenie śruby do zatoki stępu, co pozwala na podniesienie łuku stopy. Zdarza się, że zabiegi operacyjne obejmują także wydłużenie lub skrócenie niektórych ścięgien w stopie.
Elementem profilaktyki i leczenia płaskostopia, oprócz odpowiednich ćwiczeń na płaskostopie, może być także noszenie odpowiedniego, wygodnego obuwia (np. butów typu barefoot, mających dużo miejsca w okolicy palców, wyposażonych w elastyczną podeszwę, imitujących chodzenie boso), kinesiotaping, pływanie, czy chodzenie bez butów po różnych nierównych powierzchniach. Masaże stóp, rozciąganie i rolowanie powinny stać się elementem codzienności tak oczywistym, jak mycie zębów. Stopy noszą ciężar człowieka każdego dnia, więc poświęcenie im uwagi z pewnością nie powinno być przykrą koniecznością, a wyrazem miłości i dbałości o siebie.
